گفتار سوم : جهاد با نفس اعوذ بالله من الشيطان الرجيم . بسم الله الرحمن الرحيم . رب اشرح لي صدري و يسرلي امري واحلل عقده من لساني ، يفقهوا قولي . انسان در ميان همه موجودات يك امتياز دارد و آن امتياز اين است كه دوبعدى است . دو جهت دارد يكى بعد مادى و ديگرى بعد حيوانى كه در فلسفه او را جسم مىنامند ، جسم انسان را در روان‌شناسى به نام تمايلات يا غرايز و در اخلاق و عرفان اسلامى به نام جهت حيوانى يا بعد حيوانى انسان نام مىبرند . اين يك جهت است و از اين نظر يك حيوان به تمام معناست و با حيوانها هيچ تفاوتى ندارد . يك بعد معنوى هم دارد كه اين جنبه جنبهء ملكوتى هم هست و در فلسفه روح ناميده مىشود . لذا مىگويند كه انسان مركب از « روح و جسم » است . عقل و روح و وجدان اخلاقى و قلب و صدر ، همهء اينها به يك معناست . همهء اينها انظر به بعد معنوى انسان دارد و